'To be Dutch' und die Nederlandse taal in Berlijn

Het is heerlijk als je ergens in de stad rondloopt en je hoort Nederlands. Inmiddels leef ik hier zo lang dat het Duits bijna vloeiend is geworden in het spreken. Het is de taal van de omgeving waar ik me inmiddels met gemak in beweeg. Als ik hier op straat dan een stelletje - het waren twee jonge studenten - hoor kletsen in het Nederlands, terwijl ze aan me voorbij lopen, dan is het net alsof een heel korte tijdmachine me even meeneemt naar een straat in Amsterdam, Tilburg of Groningen.
Die taal is om te koesteren, bij mij thuis de spreektaal, naast het Duits. Het is de taal waar ik mijn 'beelden' kan omschrijven, mijn humor in kan uitdrukken en waarin ik me thuisvoel.

Die taal is een gedeelte van mijn cultuur, van mijn manier me uit te drukken. En zo zijn er meer mensen die die Nederlandse taal prettig vinden. Er is in Berlijn een damesborrel waar wij als vrouwen onderling Nederlands spreken. Vijf euro in een potje naderhand, een typische Nederlandse manier om met geld en een gezellige avond om te gaan. Het zijn zo van die dingetjes die in mijn blauwdruk zitten, die meteen een 'aha-Erlebnis' geven.

Mijn vraag is of deze taal nu een 'subculturele taal' wordt of dat de taal als zodanig nog steeds een taal is van een souverein land in de Europese Unie. Wij Nederlanders zijn namelijk heel snel geneigd te zeggen dat we Frans, Duits en Engels beheersen. Vanuit het verleden was de Franse taal natuurlijk chic om te spreken in de Europese hogere kringen. Hier in Duitsland spreken we allemaal Duits omdat dat de taal van het land is, of omdat we hier ook nog familie hebben. Engels spreken we anno 2016 vanzelfsprekend omdat deze taal de wereldbusinesstaal nummer 1 is. En wij Nederlanders, zijn een handelend volk, daarom hebben we die multi-spraakvaardigheid allemaal in ons vaandel staan. Maar hoe zit dat nu met die Nederlandse taal?

Als we in Potsdam bijvoorbeeld een van de Schlösser bezoeken, dan krijgen ook de Nederlanders een audioguide die in een heel aantal Europese talen uitleg geeft over een van de paleizen van de Hohenzollern, maar niet in het Nederlands. Als je bij de Bundestag een Führung boekt, dan zijn die rondleidingen in tien Europese talen momenteel, maar (nog) niet in het Nederlands. Wel in het Deens (5,3 miljoen Deens sprekenden), Noors (5 miljoen Noors sprekenden) en Pools.

https://visite.bundestag.de/BAPWeb/pages/createBookingRequest.jsf

Klik hierbij op Führungen voor ausländische Gäste en klik dan onderaan de pagina op de talen waaruit je een keuze kunt maken. Het Nederlands staat hier (nog) niet bij. Waarom is dat zo?

Het gaat over de manier waarop wij met onze taal omgaan. Bij een rondje vragen aan verschillende mensen hoor ik regelmatig 'maar, wij spreken toch allemaal Engels, of Duits?'. De Nederlandse taal is voor veel mensen een taal geworden voor 'onder ons', een taal waarin een cultuurbesef wordt gedeeld. Maar het Nederlands is ook een taal van een souverein land. Hoe zit dat dan?

Het Nederlands is zelfs een grotere taal als we het Vlaams er bij nemen. Er zijn ruim 6 miljoen Vlamen in België die een goed ontwikkeld taalbewustzijn hebben over de Nederlandse taal, iets dat ik soms bewonder als Nederlandse. 'Nederlanders hebben niet zo veel zelfbewustzijn als het gaat over de Nederlandse taal', zeggen ze bij het gezelschap 'Onze Taal'. 'De Vlamen hebben een sterker taalbewustzijn omdat ze in hun eigen land ook een franstalig gedeelte hebben'. In dit land zijn de Vlamen al veel eerder geconfronteerd met de identiteit en de cultuur die aan de taal verbonden is, en hebben een issue gemaakt van de taal ten aanzien van de Fransen. Het is in sommige gevallen een eeuwigdurende taalstrijd geworden, maar met aan beide zijden een bewustzijn dat de taal belangrijk is voor identiteit, cultuur en zelfbewustzijn.

Inmiddels zijn er in Nederland bijna 17 miljoen mensen die hun zaken doen, naar school gaan en hun bureaucratie afhandelen in de Nederlandse taal. Het is een land met meer inwoners dan in Denemarken en Noorwegen samen. Met Vlaanderen erbij, telt het Nederlandstalige spraakgebied 23 miljoen mensen.

Veel mensen in Nederland spreken Nederlands, maar ook een andere taal zoals Marokkaans, Arabisch, Sranantango, Papiamento, Ewe, Akan of Bahasa Indonesia. Het grootste deel van de bevolking heeft het Nederlands 'aangenomen' als taal voor het dagelijkse publieke leven. Mensen die in Nederland geboren zijn met Nederlandse ouders, hebben over het algemeen Nederlands als moedertaal. Veel Nederlanders spreken Engels omdat op het voortgezet onderwijs, MBO, HBO en universiteiten, in deze taal onderwijs in sommige vakken wordt gegeven. Het Engels dat mensen beheersen is echter bij een kleine groep echt goed ontwikkeld. Afgezien nog van het Frans en het Duits. Het is een kleine groep die werkelijk vloeiend op diepere inhouden in kan gaan.

Waarom gaan wij zo bizar om met onze eigen taal? Waarom bestaat er een beeld van de 'Nederlander als talenmachine'? Is het niet zo dat dat beeld gewoon heel 'mooi' is dat wij een handelende natie zijn die mensen voortbrengt die 'moderne talen' beheersen en daardoor goed in de wereldeconomie passen. Het is een mooi beeld, dat ben ik met alle mensen eens, maar feit is dat veel mensen de 'moderne talen' niet op een niveau kunnen volgen dat ze ook werkelijk deel uit kunnen maken van die wereldeconomie. 

Er is een discrepantie tussen ons uiterlijk beeld, onze wens mee te gaan met de wereldeconomie en het feit dat we ons het beste uitdrukken in onze eigen moedertaal. Waarom hebben we zoveel moeite te zeggen dat het Nederlands een prachttaal is? De Vlamen hebben het misschien te verdanken aan de Fransen waar ze zich niet aan wilden aanpassen, maar vooral niet door wilden laten overheersen, dat ze hun eigen taalbewustzijn heel zelfbewust hebben ontwikkeld.

Waarom doen wij als Nederlanders toch zo moeilijk over onze eigen taal? Willen we Europees als een 'subcultuur' worden gezien? De Duitsers zijn momenteel in de Europese Unie bezig om hun eigen taal meer 'in the picture' te krijgen, het is tenslotte een land dat door haar economie een goede stoel aan de tafel verdient. Maar Nederland doet het toch ook niet slecht economisch gezien? Nog steeds zijn het Engels en het Frans de leidende talen wanneer er gesproken wordt in het Europees parlement. Als Nederlanders zijn wij gewiekst in het overleggen met andere grotere landen. We spreken op onderhandelingsniveau de talen van de partijen aan de andere kant van de tafel. Maar het is een klein percentage van de Nederlandse bevolking dat zich zo goed kan uitdrukken in een andere Europese taal om het overleg op Europees politiek niveau te kunnen volgen.

De Duitse Bundestag is een belangrijk politiek orgaan, ook voor de Nederlandse economie. We zijn een van de belangrijkste handelspartners van Duitsland met in 2014, een balans van 161 miljard euro. De Denen en de Noren hebben door de Bundestag al rondleidingen in hun eigen taal. Waarom de Nederlanders (nog) niet? Wat missen wij in ons zelfbewustzijn om te zeggen dat die Nederlandse taal daar ook thuishoort?

TO BE CONTINUED.....